دیابت شیرین

دیابت شیرین

دیابت کودکان معمولاً پس از 10 سالگی شروع می شود. در این بیماری، تولید انسولین در لوزالمعده (پانکراس) متوقف می شود.

انسولین هورمونی است که سلول ها برای به کارگیری و ذخیره گلوکز به آن نیاز دارند. نبود انسولین موجب تجمع گلوکز در خون و اختلال فرایندهای شیمیایی بدن می شود. گلوکز مصرف نشده با مقادیر زیاد ادرار دفع می شود که موجب تکرار ادرار و تشنگی می گردد. کودکان مبتلا به دیابت قندی باید در سراسر مدت عمر هر روز انسولین تزریق کنند.

سلول های لوزالمعده

لوزالمعده که از غدد دستگاه گوارش است، چندین نوع سلول دارد که آرایش خوشه ای دارند. بعضی از سلول ها انسولین را برای کاهش سطح گلوکز خون ترشح می کنند و بعضی نیز گلوکاگون را برای بالا بردن سطح آن ترشح می کنند. در دیابت قندی، انسولین به مقدار ناکافی تولید می شود.

علائم دیابت شیرین

اگر دیابت درمان نشود یا خوب مهار نشود، مقدار گلوکز خون به شدت بالا می رود. به علاوه، چون سلول ها نمی توانند با مصرف گلوکز انرژی تولید کنند، بدن مجبور می شود از چربی ها و پروتئین به عنوان منابع انرژی جانشین استفاده کند. این برهم خوردن فرایندهای بیوشیمیایی داخلی بدن، نوعاً موجب علائم زیر می شود:

– تکرر ادرار (که گاهی موجب خیس کردن رخت خواب در کودکانی می شود که قبلاً شب ها کنترل ادرار داشته اند)

– تشنگی زیاد

– خستگی و کم توانی

– کم اشتهایی

– کاهش وزن زیاد

در موارد شدیدتر اختلال فرایندهای بیوشیمیایی، ممکن است علائم زیر نیز بروز کند:

– استفراغ

– تنفس سریع در حد غیرعادی

– خواب آلودگی و گیجی که در صورت عدم درمان ممکن است منجر به بیهوشی و کُما شود.

عوارض بیماری

افراد مبتلا به دیابت قندی، خصوصاً افرادی که بیماری در آنها خوب مهار نشود، در معرض خطر ابتلا به عوارض قلب و گردش خون، کلیه ها، چشم ها و دستگاه عصبی هستند. این عوارض در زمان کودکی بروز نمی کند، بلکه نوعاً 10 تا 15 سال پس از شروع بیماری بروز می کند.

مراجعه به پزشک

اگر تصور می کنید که کودک شما ممکن است به دیابت قندی مبتلا باشد، فوراً با پزشک تماس بگیرید.

اگر در کودک تشخیص دیابت قندی داده شده است. هر زمانی که در مورد وضعیت کودک نگرانی داشتید باید با پزشک مشورت کنید. اگر کودک شما مبتلا به یک بیماری عفونی یا گاستروآنتریت شود باید بدون فوت وقت با پزشک مشورت کنید، زیرا این عوارض ممکن است کنترل سطح گلوکز خون را دشوار سازند.

کار پزشک

اگر پزشک مشکوک به این شود که کودک شما دیابت قندی دارد، دستور آزمایش ادرار برای سنجش سطح گلوکز خواهد داد. ممکن است آزمایش خون نیز برای تعیین سطح گلوکز صورت گیرد. اگر سطح گلوکز به حد غیرعادی بالا باشد، پزشک احتمالاً ترتیب بستری شدن فوری کودک را در بیمارستان خواهد داد. معمولاً در این مرحله، چند روز بستری شدن در بیمارستان برای آزمایش های مختلف و شروع درمان با انسولین لازم است. مدت ماندن کودک در بیمارستان به سن و وضعیت او بستگی خواهد داشت. اگر بدن کودک در اثر دفع زیاد ادرار آب زدایی شده باشد، ممکن است علاوه بر انسولین مایعات جای گزینی آب بدن نیز تزریق شود.

کنترل دراز مدت دیابت قندی کودک تحت نظارت پزشکی انجام می گیرد. هدف از این درمان تأمین انسولین کافی برای نگه داشتن سطح گلوکز خون کودک در محدوده عادی است تا بتواند زندگی عادی داشته باشد. نگه داشتن سطح گلوکز خون در حد طبیعی نیازمند خوردن غذا به صورت منظم و متعادل و دو یا سه بار تزریق انسولین در روز است.

ممکن است گاهی سطح گلوکز خون کودک شما خیلی پایین بیاید که منجر به حمله ناشی از افت قند خون (هیپوگلیسمی) می شود. این حمله ممکن است از تزریق انسولین خیلی بیشتر از مقدار لازم، نخوردن یکی از وعده های غذایی، یا ورزش شدید و ناگهانی رخ دهد. به شما گفته خواهد شد که چگونه حمله افت قند خون را تشخیص دهید و در صورتی که کودک شما به این حمله دچار شد چه اقداماتی باید انجام دهید.

پزشک گلوکاگون تجویز خواهد کرد که هنگام حمله افت قند خون می توان به کودک تزریق کرد.

نمونه ای از کاهش وزن شدید

یکی از علائم خاص دیابت، کاهش وزن سریع و شدید است. کودک ممکن است ظرف فقط 3 ماه تا 10 درصد از کل وزن بدنش کاهش یابد.

شیوه کمکی

لازم است نحوه سنجش مقدار گلوکز در خون کودک و ثبت نتایج را یاد بگیرید. این اندازه گیری ها امکان تنظیم مقدار انسولین تزریقی به کودک شما را فراهم می سازد. هم چنین باید نحوه تزریق و نیز نحوه نگه داری و دور انداختن بطری ها و سرنگ های انسولین را بیاموزید.

یک جنبه مهم دیگر از مراقبت کودک مبتلا به دیابت قندی این است که دقت کنید رژیم غذایی صحیح داشته باشد. در این مورد باید از یک متخصص تغذیه کمک بگیرید. باید وعده های غذایی را با دقت بیشتری آماده کنید و زمان آنها را نیز منظم سازید.

کودک شما باید رژیم غذایی طبیعی و متعادلی داشته باشد که حاوی نسبت های ثابتی از چربی ها، پروتئین و کربوهیدرات ها باشد. میزان کالری غذا در هر روز باید ثابت باشد. برای کودک بالای 5 سال، اندکی از یک سوم رژیم غذایی باید از چربی ها تشکیل شود، حدود 15 درصد باید از پروتئین تشکیل شود و بقیه باید از کربوهیدرات ها باشد. کودکان زیر 5 سال می توانند چربی بیشتری مصرف کنند. رژیم غذایی کودک باید از نظر الیاف حل شدنی و حل نشدنی غنی باشد. الیاف حل شدنی در لوبیای پخته و غذاهایی که با جو درست می شود مانند حلیم جو یافت می شود؛ نان و ماکارونی تهیه شده از گندم کامل نیز حاوی الیاف حل نشدنی هستند. لازم نیست برای کودک مبتلا به دیابت غذاهای خاص درست کنید. یک رژیم غذایی سالم و متعادل برای همه اعضای خانواده مفید خواهد بود.

اگر کودک شما بنا به هر دلیلی کم اشتهاست، مهم است که همان مقدار انرژی را که از یک رژیم غذایی سالم می توان دریافت کرد به شکل نوشیدنی های گلوکزدار دریافت کند. دقت کنید که به کودک مقدار عادی انسولین را برسانید.

ورزش ممکن است موجب افت قند خون شود، بنابراین اگر کودک قصد شرکت در یک مسابقه ورزشی یا تمرین های ورزشی سنگین را دارد، ممکن است لازم باشد رژیم غذایی و مقدار انسولین تزریقی به او را تغییر دهید. از پزشکی که درمان کودک را تحت نظر دارد در این مورد راهنمایی بخواهید.

کودک باید یک کارت شناسایی پزشکی یا بازوبند داشته باشد که مشخص کند مبتلا به دیابت قندی است و چه داروهایی مصرف می کند. ضروری است که همه افراد دخیل در مراقبت از کودک، هم چون معلمان او، بدانند اگر کودک دچار حمله افت قند خون شد چه باید بکنند. هم چنان که کودک بزرگ تر می شود، باید او را تشویق کرد که هرچه بیشتر مسئولیت کنترل دیابت خود را بر عهده بگیرد. در واقع، حتی کودکان خیلی خردسال می تواند زود یاد بگیرند که خودشان انسولین تزریق کنند، سطح گلوکز خون خود را آزمایش و ثبت کنند، نیاز به منظم غذا خوردن را بفهمند و علائم افت قند خون را بشناسند و با آن مقابله کنند.

اگر کودک دچار افت قند خون شد

علائم اصلی افت قند خون درد شکم، عرق کردن، سرگیجه یا گیجی است. اگر کودک هر یک از این علائم را داشت، فوراً نوشیدنی شیرین یا غذای شیرین، هم چون شکلات یا بیسکویت به او بدهید. اگر از خوردن یا نوشیدن امتناع می کند، یا گلوکز خون چنان افت کرده است که کودک خواب آلوده یا حتی بیهوش شده است، به او گلوکاگون تزریق کنید تا سطح گلوکز خون به حد عادی بازگردد.

در صورتی که سطح گلوکز خون به خوبی کنترل شود، کودک قاعدتاً باید بتواند زندگی عادی داشته باشد، به مقدار عادی ورزش کند و احتمال بروز هرگونه عوارضی کاهش خواهد یافت؛ اما در تمام مدت عمر لازم خواهد بود که بر سطح گلوکز خون خود مراقبت کند و هر روز انسولین تزریق کند.

سنجش گلوکز

سطح گلوکز خون را می توان با دو روش بررسی کرد.

در هر دو روش به یکی از انگشتان کودک سوزن زده می شود تا یک قطره خون گرفته شود (این کار را با یک وسیله خودکار می توان انجام داد). خون به یک نوار مخصوص زده می شود که در مقابل گلوکز، واکنش شیمیایی نشان می دهد.

– روش تطبیق رنگ

نوار تغییر رنگ می دهد و رنگ آن با نمودار رنگ چاپ شده روی ظرف نوار مقایسه می شود. سطح گلوکز خون مربوط به هر رنگ در زیر آن نوشته شده است.

– روش گلوکومتر

در این روش که دقیق تر است، نوار تغییر رنگ نمی دهد، اما گلوکومتر به طور خودکار واکنش شیمیایی را ثبت و مقدار گلوکز خون را روی صفحه نمایش می دهد.