چگونگی تولید شیر در سینه مادر

تولید شیر در سینه مادر
چگونگی تولید شیر در سینه مادر
دستگاه تولید شیر در سینه مادر به درخت شباهت دارد. این دستگاه شامل غده‌هایی است که شیر در آن‌ها به‌وجود می‌آید و به منزله برگ درخت می‌باشد. شیر تولید شده، از راه لوله‌هایی که نقش شاخه‌های این درخت را دارند، به مخزن‌هایی به نام سینوس‌های شیری می‌ریزند. شیر در این مخزن‌ها انباشته می‌شود و هنگام تغذیه نوزاد از طریق سر سینه به دهان نوزاد وارد می‌شود. سینوس‌های شیری در زیر هاله پستان، یعنی در قسمت تیره‌ای که دور سر سینه را احاطه کرده است، واقع شده‌اند و شیر خود را از طریق 15 تا 20 سوراخ که در سر سینه قرار دارد، به دهان نوزاد می‌ریزند. برای این که شیر کاملاً از سینه خارج شود، لثه نوزاد باید هنگام مکیدن پستان روی سینوس‌ها قرار بگیرد و به آن‌ها فشار وارد کند.
نوزاد باید هاله پستان را بمکد، نه سر سینه را!
اگر نوزاد به سر سینه مک بزند، فقط مقدار کمی شیر خارج می‌شود و سر سینه به علت کوشش بیهوده‌ای که نوزاد برای رفع گرسنگی می‌کند، صدمه می‌بیند. برای این که سینوس‌ها خوب خالی شوند، نوزاد باید دست کم حدود 5/2 سانتی‌متر از اطراف سر سینه را در دهان بگیرد.
وقتی نوزاد سینه مادر را می‌مکد، اعصاب واقع در سر سینه، غده هیپوفیز را تحریک می‌کنند و هورمون پرولاکتین ترشح می‌شود. این هورمون غده‌های شیر را وادار به تولید شیر می‌نماید. اولین شیری که نوزاد در شروع هر نوبت از تغذیه دریافت می‌کند، شیری رقیق و کم‌چربی به نام شیر اولیه است. سپس با ادامه تغذیه نوزاد ، هورمون دیگری، به نام اکسی‌توسین به‌وجود می‌آید. این هورمون، بافت‌های اطراف غده‌های شیر را مانند یک کش لاستیکی جمع می‌کند تا مقدار زیادی شیر از این غده‌ها، به طرف سینوس‌ها حرکت کند. این شیر از شیر اولیه غنی‌تر و دارای مقدار بیشتری چربی و پروتئین است، از همین رو ارزش غذایی بیشتری دارد و به شیر ثانوی معروف است. شیر ثانوی غذای اصلی نوزاد را برای تأمین رشد او تشکیل می‌دهد. بسیاری از مادران هنگام ترشح این شیر غلیظ و ریختن آن به سینوس‌ها، در پستان خود حالت ویژه‌ای مثل خارش احساس می‌کنند. این تخلیه ناگهانی یا سریع شیر به درون سینوس‌ها، رفلکس ریزش یا رفلکس تخلیه شیر نام دارد.
رفلکس ریزش یا تخلیه شیر اهمیت زیادی در تغذیه نوزاد دارد. نشانه‌های این رفلکس، احساس پرشدن و خارش در سینه‌هاست. این احساس 30 تا 60 ثانیه یا کمی بیشتر، پس از این که نوزاد پستان را می‌گیرد، به‌وجود می‌آید و ممکن است چندین بار در طول تغذیه تکرار شود. مادر ممکن است این رفلکس را در زمان‌های مختلف با شدت متفاوت احساس کند. در مادرانی که برای اولین بار شیر می‌دهند، این احساس در هفته دوم یا سوم شیر دادن محسوس است. برخی از مادران آن را حس نمی‌کنند، ولی می‌توانند با مشاهده چکه کردن شیر از سینه‌شان به وجود آن پی ببرند. رفلکس ریزش شیر ممکن است به‌وسیله عواملی مانند: ترس، هیجان، تنش، درد و خستگی متوقف شود. این عوامل می‌توانند در رفلکس طبیعی اختلالی به‌وجود آورند که در اثر آن، نوزاد بیشتر از شیر رقیق تغذیه کند و از شیر غلیظ با ارزشی که برای رشد و رفع گرسنگی او ضروری است تا اندازه‌ای محروم شود.
تولید و ترشح شیر بر اساس قاعده «عرضه و تقاضا» عمل می‌نماید. به این معنی که، هرچه نوزاد بهتر سینه مادر را بمکد، ترشح شیر نیز بیشتر می‌شود تا بتواند تعادلی بین عرضه و تقاضا به‌وجود آورد. نوزاد برای برنامه تغذیه خود، زمان‌سنج یا تایمر مخصوصی را تنظیم می‌کند. سینه مادر و غده هیپوفیز او نیز هماهنگ با تقاضای نوزاد، ساعتی را تنظیم می‌کند که با زمان‌سنج و ساعت نوزاد میزان است و به‌طور خودکار به آن جواب می‌دهد. مثلاً وقتی صدای گریه نوزاد بلند می‌شود و به اصطلاح زنگ ساعت تغذیه نوزاد به صدا در می‌آید؛ ساعت تخلیه شیر نیز به کار می‌افتد و مادر رفلکس تخلیه شیر خود را احساس می‌کند، هر چند از نوزاد خود کیلومترها دور باشد. به بیان ساده‌تر زنگ ساعت تخلیه شیر مادر، هم‌زمان با زنگ ساعت تغذیه نوزاد به صدا در می‌آید. مشکل شیر دادن به نوزاد غالباً وقتی پیش می‌آید که این دو ساعت میزان و هماهنگی خود را از دست بدهند و یا در رابطه عرضه و تقاضا اختلال به وجود آید.

طرز مکیدن سینه مادر توسط نوزاد
تماس سر سینه مادر با لب نوزاد و احساس طعم و بوی شیر مادر، نوزاد را وادار می‌کند که سینه را در دهان بگیرد و سر سینه را بین زبان و سقف دهان خود نگه دارد. در این هنگام لب‌ها و لثه‌های نوزاد، هاله سینه و سینوس‌های شیر را فشار می‌دهد و شیر را به طرف سر سینه هدایت می‌کند. بافت نرم و لاستیکی قسمت داخلی گونه‌های نوزاد طوری است که هنگام مک زدن به سینه مادر، راه ورود هوا بسته می‌شود و داخل دهان نوزاد یک فشار منفی به‌وجود می‌آید. پس از یک تا دو هفته که از تغذیه نوزاد می‌گذرد، پشت لب بالای نوزاد برآمدگی پینه مانندی را می‌توان مشاهده کرد. وجود این برجستگی نرم، گرفتن سینه را برای نوزاد آسان می‌کند. زبانش با یک حرکت منظم، شیر را از سر سینه می‌دوشد و آن را به عقب می‌رساند که جرعه‌های کوچک شیر را فرو برد. این طرز شیر خوردن از سینه مادر، تفاوت زیادی با تغذیه مصنوعی یا شیر خوردن از شیشه پستانک دارد. از این رو، اگر در چند هفته اول، نوزاد را با شیشه پستانک تغذیه کنند، تجربه لازم را برای مکیدن صحیح سینه مادر پیدا نخواهد کرد. تغذیه با شیر خشک باعث تنبلی و بدعادت شدن نوزاد می‌شود تا آن‌جا که هنگام گرفتن سینه مادر، او را دچار گیجی و اشتباه می‌کند.

وضعیت قرار گرفتن شیرخوار هنگام تغذیه با شیر مادر
اولین و مهم‌ترین نکته‌ای که مادر نیازمند آموزش است آن است که بداند چگونه شیرخوار را به پستان بگذارد تا دچار آسیب و آزردگی نوک پستان نشود.
– ممکن است مادران وضعیت‌های مختلفی را برای تغذیه شیرخوار خود انتخاب کنند اما مهم‌ترین موضوع طرز نگه‌داشتن شیرخوار است.
– در هر وضعیت، شانه‌ها و قفسه سینه شیرخوار باید روبه‌روی پستان مادر و بینی او هم‌سطح نوک پستان باشد.
– سپس مادر دستش را در امتداد شانه شیرخوار قرار می‌دهد و سر او را با انگشت شست و چهار انگشت دیگر نگه داشته و او را به طرف پستانش می‌آورد.
– شیرخوار را به طرف پستان آوردن، بهتر از بردن پستان به طرف شیرخوار است.
در چند روز اول بعد از تولد ممکن است شیر دادن در حالت خوابیده برای مادر راحت‌تر باشد. در این وضعیت شیرخوار را در کنار مادر می‌خوابانند و مادر می‌تواند او را با دست دیگرش که آزاد است به طرف پستان خود نزدیک کند.

شیرخوار چگونه از پستان شیر می‌خورد؟
اگر شیرخواری در وضعیت درست در آغوش مادر قرار نگیرد نه تنها خودش شیر کافی به‌دست نمی‌آورد بلکه ممکن است به نوک پستان مادر آسیب هم برساند.
برای این که شیرخوار تغذیه خوب و کافی داشته باشد باید نوک پستان و مقدار زیادی از هاله را در دهان بگیرد. هنگام به پستان گذاردن، باید سعی شود آرواره پائین شیرخوار تا آن‌جا که ممکن است پائین‌تر از قسمت تحتانی هاله باشد.
– قسمت زیادی از آرئول پستان در دهان شیرخوار است.
– چانه او در تماس با پستان می‌باشد. لب تحتانی کاملاً به بیرون برگشته است.
– کودک نوک و قسمت زیادی از هاله پستان را در دهان گرفته است.
اگر وضعیت شیرخوردن صحیح باشد حرکت آرواره و حتی گاهی اوقات حرکت گوش‌های شیرخوار با هر مکیدن قابل دیدن است. مکیدن پر سر و صدا و یا گونه‌های فرو رفته ممکن است دلیل بر آن باشد که شیرخوار باید به پستان نزدیک‌تر قرار بگیرد.
– توجه: شیرخوار باید از پستان تغذیه کند نه این که نوک آن را بمکد.

چگونه پی ببریم که شیرخوار در وضع درست، پستان را می‌مکد؟
در وضعیت صحیح، شیرخوار دهانش کاملاً باز و زبانش حرکات فعالی دارد. بنابراین هنگام به پستان گذاردن شیرخوار باید صبر کنید تا شیرخوار دهانش را کاملاً باز کند. سپس او را به سرعت ولی با ملایمت به پستان نزدیک کنید. ولی در وضعیت نادرست دهان به اندازه کافی باز نیست و زبان باعث ساییدگی نوک پستان می‌شود. اگر شیرخواری بعد از تغذیه احساس رضایت و کفایت نکند ممکن است وضعیت شیرخوردن او درست نباشد که باید آن را اصلاح نمود یعنی قسمت اعظم آرئول در دهانش قرار بگیرد تا بر مجاری شیر دسترسی داشته باشد. اگر تردید در این مورد دارید از فرد با تجربه‌ای کمک بگیرید.

توجه: مکیدن مکرر برابر است با تحریک بیشتر برابر است با شیر بیشتر. این روش تغذیه معمولاً روشِ بر حسب میل و تقاضای شیرخوار نامیده می‌شود.

هر بار، تغذیه از یک پستان باشد یا هر دو پستان؟
در ابتدای تغذیه، چربی شیر کمتر است و آن را شیر ابتدایی می‌گویند. اگر شیرخوار به خوردن شیر همان پستان ادامه دهد هر چه زمان شیر خوردن بیشتر شود چربی شیر نیز افزایش می‌یابد.
در انتهای تغذیه، مقدار چربی بیشتر است و این شیر را شیر انتهایی می‌گویند.
شیرخوار به نسبت متعادلی از این شیر ابتدایی و شیر انتهایی نیاز دارد. چربی شیر انتهایی شباهتی به چربی شیر گاو ندارد. این چربی سبک‌تر ولی سرشار از انرژی برای شیرخوار است.
شیرخواران برای سیر شدن و به‌دست آوردن وزن مناسب به مواد چربی نیازمند هستند.
تغذیه کامل از یک پستان، این امکان را به شیرخوار می‌دهد که هم از قسمت ابتدایی و هم انتهایی شیر استفاده کند. اگر شیرخوار باز هم تمایل به شیر خوردن داشت می‌توان از پستان دیگر هم او را تغذیه نمود.
اگر شیرخوار با تغذیه از یک پستان سیر شد. دفعه بعد باید از پستان دیگر شیر بخورد. اگر زمان تغذیه محدود نباشد و وضعیت شیر خوردن هم درست باشد شیرخوار خود به خود میزان متناسبی از شیر ابتدایی و شیر انتهایی به دست خواهد آورد.