احکام شیردهی – آیت الله سیستانی

احکام شیردهی – آیت الله سیستانی
مسائل
مسئله 2430: اگر زنی بچه‌ای را با شرایطی که در مسئله 2445 گفته خواهد شد، شیر دهد، آن بچه اگر پسر باشد به این عده از زن‌ها، و اگر دختر باشد به این عده از مردها محرم می‌شود: اول: خود زن، و او را «مادر رضاعی» می‌گویند. دوم: شوهر زن که شیر مربوط به اوست، و او را «پدر رضاعی» می‌گویند. سوم: پدر و مادر آن زن هر چه بالا روند، اگر چه پدر و مادر رضاعی او باشند. چهارم: بچه‌هایی که از آن زن به دنیا آمده‌اند، یا بعد به دنیا می‌آیند. پنجم: بچه‌های اولاد نسبی آن زن هر چه پایین روند، چه بچه‌های نسبی آن‌ها باشند، و چه بچه‌های رضاعی. ششم: خواهر و برادر آن زن اگر چه رضاعی باشند، یعنی به واسطه شیر خوردن با آن زن، خواهر و برادر شده باشند. هفتم: عمو و عمه آن زن، اگر چه رضاعی باشند. هشتم: دایی و خاله آن زن، اگر چه رضاعی باشند. نهم: اولاد شوهر آن زن که شیر مربوط به آن شوهر است، هر چه پایین روند، اگر چه اولاد رضاعی او باشند. دهم: پدر و مادر آن مرد، هر چه بالا روند. یازدهم: خواهر و برادر آن مرد، اگر چه خواهر و برادر رضاعی او باشند. دوازدهم: عمو عمه، و دایی و خاله آن مرد، هر چه بالا روند، اگر چه رضاعی باشند. و نیز عده دیگری هم (که در مسائل بعد گفته می‌شود) به واسطه شیر دادن محرم می‌شوند.
مسئله 2431: اگر زنی بچه‌ای را با شرایطی که در مسئله 2445 گفته خواهد شد، شیر دهد، پدر آن بچه نمی‌تواند با دخترهایی که از آن زن به دنیا آمده‌اند ازدواج کند، و چنان‌چه یکی از آن‌ها فعلاً زن او باشد عقد او باطل می‌شود، ولی جایز است با دخترهای رضاعی آن زن ازدواج کند اگر چه احتیاط مستحب آن است که با آنان ازدواج نکند، و نیز نمی‌تواند ـ بنا بر احتیاط واجب ـ دخترهای شوهری را که شیر مربوط به اوست، اگر چه دخترهای رضاعی او باشند، برای خود عقد نماید، و چنان‌چه یکی از آن‌ها فعلاً زن او باشد عقد او ـ بنا بر احتیاط واجب ـ باطل می‌شود.
مسئله 2432: اگر زنی بچه‌ای را با شرایطی که در مسئله 2445 گفته می‌شود شیر دهد، شوهر آن زن که شیر مربوط به اوست به خواهرهای آن بچه محرم نمی‌شود، و نیز خویشان شوهر به خواهر و برادر آن بچه محرم نمی‌شوند.
مسئله 2433: اگر زنی بچه‌ای را شیر دهد، به برادرهای آن بچه محرم نمی‌شود، و نیز خویشان آن زن به برادر و خواهر بچه‌ای که شیر خورده محرم نمی‌شوند.
مسئله 2434: اگر انسان با زنی که دختری را شیر کامل داده ازدواج کند و با آن نزدیکی نماید، دیگر نمی‌تواند آن دختر را برای خود عقد کند.
مسئله 2435: اگر انسان با دخترى ازدواج کند، دیگر نمى‏تواند با زنى که آن دختر را شیر کامل داده ازدواج نماید.
مسئله 2436: انسان نمی‌تواند با دختری که مادر ، یا مادربزرگ او آن دختر را شیر کامل داده ازدواج کند، و نیز اگر زن پدر انسان از شیر مربوط به پدر او دختری را شیر داده باشد انسان نمی‌تواند با آن دختر ازدواج نماید، و چنان‌چه دختر شیرخواری را برای خود عقد کند، بعد مادر، یا مادر بزرگ، یا زن پدر او، آن دختر را شیر دهد، عقد باطل می‌شود.
مسئله 2437: با دختری که خواهر یا زن برادر انسان، از شیر مربوط به برادر، او را شیر کامل داده، نمی‌شود ازدواج کرد، و هم‌چنین است اگر خواهرزاده، یا برادرزاده، یا نوه خواهر، یا نوه برادر انسان، آن دختر را شیر داده باشد.
مسئله 2438: اگر زنی بچه دختر خود را شیر کامل دهد، آن دختر به شوهر خود حرام می‌شود، و هم‌چنین است اگر بچه‌ای را که شوهر دخترش از زن دیگر دارد شیر دهد. ولی اگر زنی بچه پسر خود را شیر دهد، زن پسرش که مادر آن طفل شیرخوار است بر شوهر خود حرام نمی‌شود.
مسئله 2439: اگر زن پدر دختر بچه شوهر آن دختر را به شیر مربوط به پدرش شیر دهد، بنا بر احتیاط در مسئله 2435 آن دختر به شوهر خود حرام می‌شود، چه بچه از همان دختر چه از زن دیگر باشد.

شرایط شیردادنى که علت محرم شدن است
مسئله 2440: شیر دادنی که علت محرم شدن است هشت شرط دارد: اول: بچه، شیر زن زنده را بخورد، پس اگر بعضی از مقدار معتبر در رضاع را از پستان زنی که مرده است شیر بخورد، فایده ندارد. دوم: شیر آن زن از حرام نباشد، پس اگر شیر بچه‌اى را که از زنا به دنیا آمده به بچه دیگر بدهند، به واسطه آن شیر، بچه به کسى محرم نمى شود. سوم: بچه شیر را از پستان بمکد، پس اگر شیر را در گلوی او بریزند اثری ندارد. چهارم: شیر خالص باشد، و با چیز دیگر مخلوط نباشد. پنجم: مقدار شیری که موجب حرمت است، همه مربوط به یک شوهر باشد، پس اگر زن شیر دهی را طلاق دهند، بعد شوهر دیگری کند و از او آبستن شود و تا موقع زاییدن، شیری که از شوهر اول داشته باقی باشد، و مثلاً هشت دفعه پیش از زاییدن از شیر شوهر اول، و هفت دفعه بعد از زاییدن از شیر شوهر دوم، به بچه‌ای بدهد، آن بچه به کسی محرم نمی‌شود. ششم: بچه، به واسطه مرض شیر را قی نکند، و اگر قی کند اثری ندارد. هفتم: شیر دادن بچه به مقداری باشد که استخوانش از آن شیر محکم شده و گوشت بدنش بروید، و اگر معلوم نباشد که آیا به این حد رسیده یا نه، چنان‌چه یک شبانه روز یا پانزده مرتبه (به طوری که در مسئله آینده گفته می‌شود) شیر سیر بخورد باز هم کافی است، ولی اگر معلوم باشد که آن شیر در محکم شدن استخوان بچه و روئیدن گوشت بدنش مؤثر نبوده، در حالی که بچه یک شبانه روز، یا پانزده مرتبه شیر خورده باید مراعات ـ احتیاط واجب ـ در چنین مورد ترک نشود، پس در موارد ذکر شده ازدواج نکند و نگاه محرمانه نیز نکند. هشتم: دو سال بچه تمام نشده باشد، و اگر بعد از تمام شدن دو سال او را شیر دهند، به کسی محرم نمی‌شود، بلکه اگر مثلاً پیش از تمام شدن دو سال هشت مرتبه و بعد از آن هفت مرتبه شیر بخورد، به کسی محرم نمی‌شود، ولی چنان‌چه از موقع زاییدن زن شیر ده بیشتر از دو سال گذشته باشد و شیر او باقی باشد و بچه‌ای را شیر دهد، آن بچه به کسانی که گفته شد، محرم می‌شود.
مسئله 2441: از مسئله قبل روشن شد، مقدار شیرى که موجب محرم شدن است سه معیار دارد: 1 ـ این‌که بحدى باشد که عرفاً موجب روئیدن گوشت و محکم شدن استخوان باشد، و شرط آن این است که مستند به شیر باشد و غذایى با آن نباشد، ولى غذاى کم که مؤثر نیست ضرر ندارد، و اگر از دو زن شیر بخورد، اگر طورى باشد که مقدارى از روئیدن گوشت و محکم شدن استخوان مستند به این، و مقدارى مستند به آن باشد، هر دو مادر رضاعى خواهند بود، و اگر به هر دو با هم مستند باشد موجب حرمت نخواهد شد. 2 ـ محاسبه زمانى، و شرط آن این است که بچه در بین یک شبانه روز غذا یا شیر کس دیگر را نخورد، ولى اگر آب یا دارو، یا غذا بخورد که نگویند در بین غذا خورده اشکال ندارد، و باید در طول شبانه روز مرتب در موقع احتیاج، یا تمایل شیر خورده باشد و از او دریغ نشده باشد، بلکه ـ بنابر احتیاط واجب ـ باید اول شبانه روز را وقتى حساب کنند که بچه گرسنه باشد و آخر آن وقتى که سیر باشد. 3- محاسبه عددی، و شرط آن این است که پانزده مرتبه را از شیر یک زن بخورد و در بین پانزده مرتبه شیر کس دیگر را نخورد، ولی خوردن غذا در میان آن‌ها ضرر ندارد و فاصله زمانی میان پانزده بار نیز ضرری ندارد، و باید در هر دفعه شیر کامل بخورد به این معنی که گرسنه باشد و تا سیر شدن کامل بدون فاصله شیر بخورد، ولی اگر در بین شیر خوردن نفس تازه کند، یا کمی صبر کند که از ابتدای پستان در دهان گرفتن، تا زمان سیر شدن یک دفعه حساب شود، اشکال ندارد.
مسئله 2442: اگر زن از شیر شوهر خود بچه‌ای را شیر دهد، بعد شوهر دیگر کند و از شیر شوهر دوم بچه دیگر را شیر دهد، آن دو بچه به یکدیگر محرم نمی‌شوند.
مسئله 2443: اگر زن از شیر یک شوهر چندین بچه را شیر دهد، همه آن‌ها به یکدیگر، و به شوهر و به زنی که آنان را شیر داده محرم می‌شوند.
مسئله 2444: اگر کسی چند زن داشته باشد و هر کدام از آنان با شرایطی که گفتیم بچه‌ای را شیر دهد، همه آن بچه‌ها به یکدیگر و به آن مرد و به همه آن زن‌ها، محرم می‌شوند.
مسئله 2445: اگر کسی دو زن شیرده دارد، و یکی از آنان بچه‌ای را مثلاً هشت مرتبه، و دیگری هفت مرتبه شیر بدهد، آن بچه به کسی محرم نمی‌شود.
مسئله 2446: اگر زنی از شیر یک شوهر، پسر و دختری را شیر کامل بدهد، خواهر و برادر آن دختر به خواهر و برادر آن پسر محرم نمی‌شوند.
مسئله 2447: انسان نمی‌تواند بدون اذن زن خود، با زن‌هایی که به واسطه شیر خوردن، خواهرزاده، یا برادرزاده زن او شده‌اند ازدواج کند. نیز اگر با پسر نابالغی لواط کند، نمی‌تواند دختر و خواهر و مادر و مادربزرگ آن پسر را که رضاعی هستند ـ یعنی به واسطه شیر خوردن، دختر و خواهر و مادر او شده‌اند ـ برای خود عقد کند، و این حکم ـ بنا بر احتیاط واجب ـ در موردی که لواط کننده بالغ نباشد، و یا لواط دهنده بالغ باشد، نیز جاری است.
مسئله 2448: زنی که برادر انسان را شیر داده، به انسان محرم نمی‌شود.
مسئله 2449: انسان نمی‌تواند با دو خواهر، اگر چه رضاعی باشند یعنی به واسطه شیر خوردن، خواهر یکدیگر شده باشند، ازدواج کند، و چنان‌چه دو زن را عقد کند و بعد بفهمد خواهر بوده‌اند، در صورتی که عقد آنان در یک وقت بوده، هر دو عقد باطل است، و اگر در یک وقت نبوده، عقد اولی صحیح، و عقد دومی باطل می‌باشد.
مسئله 2450: اگر زن از شیر شوهر خود کسانی را که گفته می‌شود شیر دهد، شوهرش بر او حرام نمی‌شود. اول: برادر و خواهر خود. دوم: عمو و عمه، و دایی و خاله خود، و اولاد آن‌ها. سوم: نوه‌های خود، اگر چه در مورد نوه دختری موجب حرام شدن دخترش، بر شوهر خود می‌شود. چهارم: برادر زاده یا خواهر زاده خود. پنجم: برادر یا خواهر شوهر. ششم: خواهر زاده یا برادر زاده شوهر. هفتم: عمو و عمه و دایی و خاله شوهر. هشتم: نوه شوهر از زن دیگر.
مسئله 2451: اگر کسی دختر عمه، یا دختر خاله انسان را شیر دهد، به او محرم نمی‌شود.
مسئله 2452: مردی که دو زن دارد، اگر یکی از آن دو زن فرزند عموی زن دیگر را شیر دهد، زنی که فرزند عموی او شیر خورده، به شوهر خود حرام نمی‌شود.
آداب شیر دادن
مسئله 2453: شیر دادن بچه ابتداً حق مادر اوست، و پدر حق ندارد به دیگری واگذار کند، مگر این‌که مادر مزد بخواهد و پدر دایه‌ای پیدا کند که مجانی است یا مزد کمتر می‌گیرد، که در این صورت پدر می‌تواند به دایه بسپارد، و پس از آن اگر مادر نپذیرفت و خواست خود شیر بدهد، حق مطالبه مزد ندارد.
مسئله 2454: مستحب است دایه‌ای که برای طفل می‌گیرند، مسلمان عاقل، و دارای صفات پسندیده از نظر جسمی و روانی و اخلاقی باشد، و سزاوار نیست دایه‌ای بگیرند که کافر، یا کم عقل، یا بزرگ‌سال، یا زشت رو باشد. و مکروه است دایه‌ای بگیرند که زنازاده است، یا شیرش از بچه‌ای است که از زنا به دنیا آمده است.

مسائل متفرقه شیر دادن
مسئله 2455: بهتر آن است از شیر دادن زن‌ها به هر بچه‌ای جلوگیری شود، زیرا ممکن است فراموش شود که به چه کسانی شیر داده‌اند، و بعداً دو نفر محرم با یکدیگر ازدواج نمایند.
مسئله 2456: مستحب است بچه را بیست و یک ماه تمام شیر بدهند، و شایسته نیست که بیش از دو سال شیر بدهند.
مسئله 2457: اگر به واسطه شیر دادن به بچه کسى دیگر، حق شوهر از بین برود، زن نمى‏تواند بدون اجازه او شیر دهد.
مسئله 2458: اگر شوهرِ زنى دختر شیر خوارى را براى خود عقد کرده باشد، چنان‌چه زن، آن دختر شیر خوار را شیر دهد، ـ بنابر احتیاط واجب ـ آن زن بر او حرام ابدى مى‏شود، و احتیاطاً باید او را طلاق دهد، و هرگز با او ازدواج نکند، و اگر شیر مربوط به خود او باشد، دختر شیر خوار نیز بر او حرام ابدى مى‏شود، و اگر شیر از شوهر سابق باشد، ـ بنابر احتیاط ـ عقد او باطل مى‏شود.
مسئله 2459: اگر کسی بخواهد زن برادرش به او محرم شود، بعضی فرموده‌اند که باید دختر شیرخواری را مثلاً دو روزه برای خود صیغه کند، و در آن دو روز با شرایطی که در مسئله 2441 گفته شد، زن برادرش آن دختر را شیر دهد تا مادر زنش شود، ولی این حکم در صورتی که زن برادر از شیر مربوط به آن برادر به آن دختر شیر دهد محل اشکال است.
مسئله 2460: اگر مرد پیش از آن‌که زنی را برای خود عقد کند بگوید به واسطه شیر خوردن، آن زن بر او حرام شده، مثلاً بگوید شیر مادر او را خورده، چنان‌چه تصدیق او ممکن باشد، نمی‌تواند با آن زن ازدواج کند، و اگر بعد از عقد بگوید و خود زن هم حرف او را قبول نماید، عقد باطل است، پس اگر مرد با او نزدیکی نکرده باشد، یا نزدیکی کرده باشد، ولی در وقت نزدیکی کردن زن بداند بر آن مرد حرام است، مهر ندارد، و اگر بعد از نزدیکی بفهمد که بر آن مرد حرام بوده، مرد باید مهر او را به اندازه مهر زن‌هایی که مثل او هستند بدهد.
مسئله 2461: اگر زن پیش از عقد بگوید به واسطه شیر خوردن بر مردی حرام شده، چنان‌چه تصدیق او ممکن باشد، نمی‌تواند با آن مرد ازدواج کند، و اگر بعد از عقد بگوید، مثل صورتی است که مرد بعد از عقد بگوید که زن بر او حرام است، و حکم آن در مسئله پیش گفته شد.
مسئله 2462: شیر دادنی که علت محرم شدن است به دو چیز ثابت می‌شود: اول: خبر دادن کسی و یا کسانی که انسان از گفته او، یا آن‌ها، یقین یا اطمینان پیدا کند. دوم: شهادت دو مرد عادل، ولی باید شرایط شیر دادن را هم بگویند، مثلاً بگویند ما دیده‌ایم که فلان بچه بیست و چهار ساعت از پستان فلان زن شیر خورده و چیزی هم در بین نخورده، و هم‌چنین سایر شرط‌ها را که در مسئله 2445 گفته شد شرح دهند. و اما ثابت شدن شیر دادن به شهادت یک مرد و دو زن، یا چهار زن که عادل باشند، محل اشکال است، پس باید احتیاط شود.
مسئله 2463: اگر شک کنند به مقداری که علت محرم شدن است بچه شیر خورده است یا نه، یا گمان داشته باشند که به آن مقدار شیر خورده است، بچه به کسی محرم نمی‌شود، ولی بهتر آن است که احتیاط کنند.

استفتائات
پرسش: آیا خواهر می‌تواند به برادر و خواهر خود شیر دهد؟
پاسخ: فی نفسه اشکال ندارد.

پرسش: آیا نوه‌هاى مادر رضاعى بر شیرخوار محرم مى‌باشند؟
پاسخ: بله.

پرسش: اگر خواهرى بچه‌هاى خواهر خود را شیر دهد، آیا این خواهر به شوهر خواهرش محرم مى‌شود؟ در ضمن حکم فرزندان او چه خواهد بود؟
پاسخ: خیر محرم نمی‌شود.

پرسش: اگر خانمى دختر برادر شوهر خود را شیر دهد آیا غیر از آن دختر، فرزندان دیگر دو برادر مى‌توانند با هم ازدواج کنند؟
پاسخ: بله می‌توانند.

پرسش: دختر بچه شیرخوارى، شیر خاله خود را مى‌نوشد؛ ولى نه به اندازه‌اى که باعث حرمت شود. آیا پسر این خاله مى‌تواند با آن دختر ازدواج کند؟
پاسخ: بله می‌تواند.