تفاوت نحوه خواب کودکان با بزرگسالان

تفاوت نحوه خواب کودکان با بزرگسالان
تفاوت خواب کودکان با بزرگ‌سالان
هر انسان یک‌سوم زندگی خود را به خواب اختصاص می‌دهد. همین یک‌سوم تأثیر زیادی بر نحوه گذراندن دو سوم دیگر دارد. یک دوره کامل خواب شامل پنج مرحله است.
مرحله یک: مرحله خواب آلودگی، سستی و به خواب رفتن است.
مرحله دو: شامل خواب سبک است.
مرحله سه: مرحله گذار به مرحله عمیق است.
مرحله چهارم: مرحله خواب واقعی یا عمیق است.
مرحله پنجم: مرحله‌ای است که به دلیل تفاوت امواج مغز و خصیصه‌های الکتروفیزیولوژیکی، به آن خواب متناقض می‌گویند. در خواب متناقض فرد دچار حرکات سریع چشم و سست شدن تنود عضلانی می‌شود.
بسیاری از خواب دیدن‌ها در این مرحله اتفاق می‌افتد.

خواب کودک و بزرگ‌سال تفاوت‌هایی با هم دارند:
از جنبه کمی، تفاوت آشکار در نیاز خواب کودک و بزرگ‌سال دیده می‌شود. یک نوززاد شبانه‌روز به طور متوسط 14 الی 18 ساعت می‌خوابد. با بالاتر رفتن سن به تدریج نیاز به خواب کم می‌شود. بین سیزده تا پانزده سالگی به 5 / 8 ساعت می‌رسد. میزان خواب در بزرگ‌سالی تحت تأثیر تفاوت‌های فردی قرار می‌گیرد اما به طور متوسط 5/6 ساعت را به عنوان معیار خواب بهنجار در نظر گرفته‌اند.
از حدود چهار ماهگی خواب شب و روز کودک از هم جدا می‌شود. در حدود دو سالگی اغلب کودکان از خوابیدن اکراه دارند و در برابر خوابیدن مقاومت می‌کنند. بسیاری از آن‌ها نیمه‌های شب بیدار می‌شوند و این بیداری همراه با اولین رویاهایی است که می‌بینند و اغلب کودکان از تاریکی و تنهایی شب اظهار ترس می‌کنند. خواب بعد از ظهر در حدود 4 سالگی حذف می‌شود؛ و مجموع خواب به تدریج کم می‌شود.
بیداری‌های شبانه تا دو ماهگی کاملاً بهنجارند. در نخستین هفته‌های زندگی، آهنگ بیداری خواب از توالی چرخه‌های 45 دقیقه‌ای تشکیل شده است. هم‌زمان با کاهش طول مدت خواب شبانه، مدت زمان چرخه‌های آن طولانی‌تر می‌شود و در بزرگ‌سالی به 90 دقیقه می‌رسد. تقریباً از حدود سه ماهگی به خواب رفتن نوزاد کمتر با پایان شیر خوردن ارتباط دارد.
در حدود نه تا دوازده ماهگی کودک نخستین مخالفت‌های جدی با خوابیدن را ابراز می‌کند. با تحکیم رابطه با مادر، اطمینان و آرامش کودک بیشتر می‌شود و راحت‌تر به خواب می‌رود. در آغوش گرفتن، صدا، حرارت و تماس مادر خواب را مملو از یک بار عاطفی می‌کند و به نوزاد اجازه می‌دهد که راحت‌تر بخوابد. در واقع مادر یک «محافظ» واقعی خواب نوزاد است. اگر کودک در روابط محبت‌آمیز با والدین یا دیگر افراد مورد علاقه‌اش احساس ایمنی نکند به هنگام خوابیدن اضطراب او پا بر جا می‌ماند و در به خواب رفتن دچار مشکل می‌شود.
از نظر کیفی و نحوه خوابیدن نیز خواب نوزادان و کودکان با بزرگ‌سالان تفاوت دارد:
دلیل آن الگوهای منحصر به فرد خوابیدن اطفال است، همان‌طوری که کودکان از جهت شخصیت با یکدیگر اختلاف دارند، عادات خوابیدن آنان نیز کاملاً متفاوت است.
بسیار حائز اهمیت است که والدین بدانند هیچ‌گونه پیش تصور و انتظاری در مورد کودک متولد نشده خود به ویژه در مورد روش خوابیدن او نباید داشته باشند، مادری با خستگی می‌گفت: «قبل از تولد فرزندم، فکر می‌کردم نوزاد ما نیز مانند سایر نوزادان غذا می‌خورد و می‌خوابد.»
عادات خواب کودکان با بزرگ‌سالان تفاوت دارد. اکثر کودکان شب‌ها نمی‌خوابند. آنان فرق شب و روز را نمی‌دانند، فقط گاه‌گاهی از خواب برمی‌خیزند و غذا می‌خورند. یکی از اولین چیزهایی که باید در مورد خواب نوزادان و نحوه برخورد با آن‌ها بدانید این است که نوزاد فطرتاً هر کاری مایل باشد انجام می‌دهد.
در این‌جا تفاوت‌های خواب کودکان و بزرگ‌سالان را ذکر می‌کنیم. خواب دارای مراحل گوناگونی است، از خواب خیلی سبک تا خیلی عمیق. برای سهولت فهم، دو مرحله مهم خواب بیان می‌شود.
1- خواب سبک (REM یا خوابی که چشم‌ها در آن حرکت می‌کنند)
2- خواب عمیق (یا خواب غیر REM).
چنان‌چه شما به کودک خوابیده خود نگاه کنید، مسلماً متوجه خواهید شد که در کدام مرحله از خواب است. در حالت خواب سبک که فعال‌تر است، پیچ و تاب می‌خورد، حرکات تنفسی او نامنظم است و گاهی چشم‌هایش نیم‌بسته می‌ماند. اگر پلک او را بلند کنید، متوجه خواهید شد که مردمک چشم‌های او حرکت می‌کند. به این دلیل است که خواب سبک را REM یا خواب حرکت سریع چشم می‌نامند. زمانی که نوزاد در حالت خواب عمیق است، بدنش آرام، تنفس او منظم و دست و پایش در دو طرف بدن او رها شده است و به آسانی بیدار نمی‌شود.
مدت زمانی که کودکان و بزرگ‌سالان در این مرحله از خواب به سر می‌برند با یکدیگر تفاوت دارد. فقط 20 تا 25 درصد از مجموع زمان خواب بزرگ‌سالان در مرحله خواب سبک و بقیه در خواب آرام یا عمیق می‌گذرد. در مورد اطفال وضعیت کاملاً برعکس است. نوزادان بیش از 80 درصد از زمان خواب را در خواب سبک می‌گذرانند. درصد زمان خواب عمیق به تدریج افزایش می‌یابد تا جایی که در حدود سه سالگی مراحل خواب کودکان تقریباً شبیه بزرگ‌سالان می‌شود. یعنی بیش‌تر در خواب عمیق به سر می‌برند.

دوره خواب کودکان کوتاه‌تر از بزرگ‌سالان است. دوره خواب کودکان و بزرگ‌سالان در تمام مدت شب دائماً از مرحله سبک به مرحله عمیق و برعکس تغییر می‌یابد. دوره خواب بزرگ‌سالان در حدود 90 دقیقه است. بنابراین مرحله خواب سبک 4 بار در شب است. دوره خواب در نوزادان کوتاه‌تر و در حدود 60 دقیقه است. بنابراین دوره خواب سبک نوزادان، نزدیک دو برابر بزرگ‌سالان است. زمان آسیب‌پذیری مرحله‌ای است بین خواب سبک و عمیق که شخص خوابیده به آسانی بیدار می‌شود. از آن‌جایی که دوره‌های خواب نوزادان بیش‌تر است، بنابراین زمان «آسیب‌پذیری» نیز بیش‌تر است. در نتیجه دفعات بیداری او نیز بیش‌تر خواهد بود.

تفاوت طریقه به خواب رفتن کودکان با بزرگ‌ترها
زمانی که بزرگ‌ترها می‌خوابند به سرعت به خواب عمیق فرو می‌روند و دیگر مراحل طولانی انتقال از خواب سبک به عمیق را نمی‌گذرانند. به عبارت دیگر بزرگ‌ترها آسان‌تر به خواب می‌روند. نوزادان با برنامه‌ریزی ابتدا وارد مرحله خواب سبک می‌شوند که حدود 20 دقیقه طول می‌کشد. سپس وارد مرحله خواب عمیق می‌شوند. اگر در این حالت که مرحله بین خواب سبک و سنگین است مزاحمتی برای خواب آن‌ها ایجاد شود (مثلاً یک صدای بلند) به سرعت بیدار می‌شوند. حتی اگر در خواب عمیق هم باشند، احتمال بیدار شدن بسیار زیاد است. در این شرایط خوابانیدن مجدد آن‌ها بسیار دشوار است. مخصوصاً در مورد کودکانی که روی دست می‌خوابند؛ آن‌قدر باید آن‌ها را گرداند تا به خواب عمیق فرو روند. اگر طفل کمی بزرگ‌تر باشد بدون این‌که بیدار شود از مرحله خواب سبک مستقیماً به خواب عمیق فرو می‌رود.
بچه‌های بزرگ‌تر زودتر آرام می‌گیرند و می‌توان آنان را روی تخت‌خواب گذارد تا خودشان بخوابند. سن افزایش خواب عمیق در کودکان مختلف متفاوت است ولی معمولاً از سن سه سالگی به بعد شروع می‌شود. دانستن این حقیقت که نوزادان پس از خواب سبک به خواب عمیق فرو می‌روند شما را ملزم می‌کند که چند نکته را برای
راحت‌تر و طولانی‌تر شدن خواب آن‌ها رعایت کنید.
کودک را تنها در رخت‌خواب رها نکنید تا بخوابد بلکه مادرانه و پدرانه او را بخوابانید. از آن‌جایی که نوزاد به آسانی از خواب سبک بیدار خواهد شد. بنابراین باید به آرامی و با ملایمت به او کمک کنید از مرحله خواب سبک بگذرد و به خواب عمیق فرو رود. اگر توقع دارید کودک بیدار خود را در رخت‌خواب بخوابانید، به پشت او بزنید، شب به خیری بگویید و چراغ را خاموش کنید و او هم بدون هیچ‌گونه مقاومتی بخوابد، انتظار شما از نوزاد واقع‌گرایانه نیست.
«پس چه موقع او تمام شب را می‌خوابد؟»
همه نوزادان بالاخره تمام شب را خواهند خوابید. ولی سن مرتب شدن خواب در نوزادان متفاوت است. «مرتب شدن» به معنی آسان‌تر به خواب رفتن و تمام شب خوابیدن است. همان طور که گفته شد اکثر نوزادان در چند ماه اول تولد بین 14 تا 18 ساعت در شبانه‌روز می‌خوابند، بدون این‌که بین شب و روز تفاوتی قائل شوند. عادت خواب نوزاد متناسب با عادات تغذیه‌ای او است. تغذیه کم و کوتاه‌مدت برابر است با خوابی نامرتب و کوتاه‌مدت. اغلب نوزادان تازه متولدشده 3 تا 4 ساعت می‌خوابند بدون اینکه برای شیرخوردن بیدار شوند. در چهارماهگی در ساعات خواب نوزادان کاهشی بسیار جزیی به وجود می‌آید. ولی نحوه خوابیدن آن‌ها مرتب‌تر می‌شود. قبل از بیداری مدت بیشتری پیچ و تاب می‌خورند. زمان خواب آن‌ها طولانی‌تر و تعداد دفعات آن کم‌تر می‌شود. با رشد و تکامل مغزی، تدریجاً به محرک‌های بیداری عادت می‌کنند و در نتیجه، زمان خواب عمیق آن‌ها افزایش می‌یابد. در چهارماهگی اکثر نوزادان بیدارماندن در روز و خوابیدن در شب را یاد می‌گیرند و رعایت می‌کنند. مطالعات نشان داده است که در شش ماه اول تولد اکثر نوزادان بیش از 5 ساعت در شب نمی‌خوابند. هر چه نوزادان بزرگ‌تر شوند روش خوابیدن آن‌ها نیز تغییر می‌یابد و کامل‌تر می‌شود، به این معنی که مجموعه ساعات خواب آنان به تدریج بیش‌تر می‌شود. میزان خواب سبک کاهش و درصد خواب عمیق افزایش می‌یابد و دوره خواب طولانی‌تر می‌گردد.
عادات خواب در برگیرنده منافع پرورشی و حیاتی برای نوزادان است:
چرا عادات خواب نوزادان غیرعادی است؟
در زمینه بی‌خوابی‌های شبانه بر اساس تجربیات یک پزشک اطفال، کودکان کاری را که مایل باشند انجام می‌دهند و با بدخوابی خود، پدر و مادر را از خواب محروم می‌کنند. مدت زمان نسبتاً طولانی خواب سبک و تعداد دفعات بیدار شدن در فواصل خواب‌های سبک و عمیق برای نوزاد فواید حیاتی در بر دارد.
در چند ماه اول تولد، نیازها و خواسته‌های نوزاد بیش‌تر از مواقع دیگر است، در حالی که قدرت برقراری ارتباط او ضعیف‌تر است. تصور کنید اگر عادات خواب نوزاد مانند بزرگ‌سالان، یعنی مدت خواب سبک کم و خواب عمیق بیش‌تر باشد چه مشکلاتی ایجاد می‌شود. در این صورت اگر در خواب سردشان شود، گرسنه باشند یا چنانچه بینی آن‌ها بگیرد و قادر به نفس کشیدن نباشند، بیدار نخواهند شد. من باور دارم که عادات خوابیدن کودکان بچه‌گانه است. به همین دلیل می‌توانند به آسانی بیدار شوند و از این طریق نیازهای حیاتی خود را بیان نمایند.
طولانی‌تر بودن خواب سبک برای نوزادان ضعیف علاوه بر منافع حیاتی، موجب رشد و نمو بیش‌تر آنان می‌گردد. محققان معتقدند که زیاد بودن مدت خواب سبک موجب رشد مغزی نوزاد نیز می‌شود. زمانی که نوزاد در خواب سبک است، مراکز مغز، فعالیت بیش‌تری می‌کنند و این مسئله کاملاً قابل پذیرش است که فعالیت بیش‌تر مغز برای رشدونمو در یک سال اول تولد بسیار ضروری است. درباره این یافته‌ها با یکی از مادرانی که از بیداری‌های نوزادش به شدت خسته شده بود، صحبت شد. او متفکرانه تمام حرف‌های مشاور را شنید و سرانجام گفت: «بسیار خوب، بنابراین بچه من خیلی باهوش خواهد شد.»
در پایان سال اول تولد که مغز کودک به محرک‌های بیداری عادت می‌کند، شما و کودکتان می‌توانید از چند ساعت خواب شبانه متوالی و بدون اختلال لذت ببرید. با این حال درست زمانی که فکر می‌کنید کودک شما عادت به شب‌خیزی را ترک کرده، ناگهان بیدارشدن‌های شبانه او شروع می‌شود. بعضی از کودکان زود به خواب می‌روند و خوب می‌خوابند. برخی دیگر به سختی به خواب می‌روند و خوب می‌خوابند. دیگران نه تمایلی به خوابیدن نشان می‌دهند و نه خوب می‌خوابند. ترس، جدایی، اضطراب، رؤیاها و کابوس‌های ناراحت‌کننده انگیزه‌های اصلی شب‌خیزی‌های کودکان یک تا سه ساله است.
نوزاد مدتی که در رحم مادر است تا حدودی زمان خواب و بیداری خود را تنظیم می‌کند. بعد از تولد، نوزاد روزها را می‌خوابد و به محض فرا رسیدن شب مانند دراکولا خواب را بر پدر و مادر حرام می‌کند.
سه هفته بعد از تولد ساعت خواب نوزاد تنظیم می‌شود و اوقات مزاحمت او در طول شبانه‌روز مساوی است. نوزاد یک‌ماه و نیمه بیشتر طول شب را می‌خوابد؛ و در سه ماهگی زمان خواب او مانند بزرگ‌سالان می‌شود که معمولاً بین ساعت هفت شب تا هفت صبح و بیشترین ساعات بیداری او بعدازظهر و عصر خواهد بود.
به تازگی از کودکانی که در اتاق ساکت خود خوابیده بودند فیلم ویدیویی برداشته شد. پدر و مادر کودکانی که تحت نظارت بودند می‌گفتند کودکشان سراسر شب را خواب بوده است. اما تحقیق چیز دیگری نشان می‌داد. به این صورت که حتی خوش‌خواب‌ترین کودک در طول شب چندین بار نشست، به اطراف نگاه کرد، زیر لب زمزمه‌ای کرد و دوباره خوابید.
در حالت خواب فعال (خواب سبک) هم بزرگ‌سالان و هم کودکان خوابشان سطحی است و از آن‌چه در اطرافشان می‌گذرد آگاهند. بیشتر کودکان از این دنده به آن دنده می‌شوند، سپس آرام می‌گیرند و دوباره می‌خوابند. بیشتر کودکان شب بیدار، کودکانی هستند که هنوز یاد نگرفته‌اند از این دنده به آن دنده شوند و دوباره به خواب روند. از این رو به مرحله بیداری کامل می‌رسند و در پی رفع لذتی آنی برمی‌آیند، مانند رفع گرسنگی یا مکیدن و یا نوازش شدن. هم‌چنین می‌توان این کودکان را به آرام خوابیدن عادت داد.