سقط جنین از نظر فقهی

سقط جنین از نظر فقهی
از نظریات فقهای شیعه چنین بر می آید که تکون انسان از زمان استقرار نطفه در رحم آغاز می شود و از همان آغاز به وجود آمدن نطفه و استقرار آن در رحم، احکام مختلفی بر آن مترتب می شود.
با چنین نگرشی، دیدگاه کلی فقه شیعه، «عدم جواز» یا «حرمت سقط جنین» در هر یک از مراحل رشد و نمو جنین می باشد.
در این بخش برخی از استفتائات مراجع معظم تقلید پیرامون مسئله سقط جنین در دورانهای مختلف برای مطالعه و آگاهی بیشتر آورده شده است.

پرسش: سقط جنین فی نفسه چه حکمی دارد؟
امام خمینی: سقط جنین جایز نیست.
آیت الله خامنه ای: سقط جنین شرعاً حرام است.
آیت الله مظاهری: حرام است.
آیت الله مکارم شیرازی: در صورتی که از گفته متخصصین یقین یا خوف خطر یا ضرر مهمی حاصل شود اقدام به سقط جنین جایز است (مادامی که به صورت انسان کاملی در نیامده باشد).
آیت الله بهجت: حرام است.
آیت الله سیستانی: حرام است.
آیت الله فاضل لنکرانی: سقط جنین حرام است و اگر کسی خدای ناکرده مرتکب چنین کاری بشود علاوه بر این که کار حرامی کرده است باید دیه هم بپردازد.
آیت الله نوری همدانی: سقط جنین به صورت کلی حرام است.
آیت الله وحید خراسانی: سقط جنین فی نفسه حرام و آدم کشی محسوب می شود.

پرسش: آیا سقط جنین بر اثر مشکلات اقتصادی جایز است؟
امام خمینی: مشکلات اقتصادی و احتمال نقص و عیب در جنین، مجوز سقط نمی باشد.
آیت الله خامنه ای: سقط جنین به مجرد وجود مشکلات و سختی های اقتصادی جایز نمی شود.
آیت الله مظاهری: جایز نیست.
آیت الله مکارم شیرازی: حرام است و دیه هم دارد.
آیت الله بهجت: خیر حرام است.
آیت الله سیستانی: خیر حرام است.
آیت الله فاضل لنکرانی: خیر حرام است.
آیت الله نوری همدانی: سقط جنین به صورت کلی حرام است.
آیت الله وحید خراسانی: خیرحرام می باشد.

پرسش: پزشک بعد از معاینه در ماه های اول حاملگی به زن گفته است که استمرار بارداری احتمال خطر جانی برای او دارد و در صورتی که حاملگی ادامه پیدا کند، فرزندش ناقص الخلقه متولد خواهد شد و به همین دلیل پزشک دستور سقط جنین داده است، آیا این کار جایز است؟
امام خمینی: در صورتی که با ادامه بارداری خوف خطر جانی برای مادر در بین باشد قبل از دمیده شدن روح در جنین سقط جایز است.
آیت الله خامنه ای: ناقص الخلقه بودن جنین، مجوز شرعی برای سقط جنین حتی قبل از ولوج (دمیده شدن) روح در آن محسوب نمی شود، ولی اگر تهدید حیات مادر بر اثر استمرار حاملگی مستند به نظر پزشک متخصص و مورد اطمینان باشد، سقط جنین قبل از ولوج روح در آن اشکال ندارد.
آیت الله مظاهری: با تجویز دو پزشک متخصص متدین و اجازه حاکم شرع، جایز است.
آیت الله مکارم شیرازی: سقط جنین تنها در صورتی جایز است که جان مادر در خطر باشد. هم چنین اگر بیماری شدیدی مادر را تهدید کند و جنین هنوز به مرحله دمیدن روح نرسیده باشد. و نیز اگر تشخیص قطعی داده شود که جنین به گونه ای ناقص است که برای پدر و مادر و اطرافیان سبب عسر و حرج شدید می شود، مشروط بر این که روح در آن دمیده نشده باشد. در این سه صورت، ختم حاملگی جایز است. و اگر راه منحصر به طبیب مرد باشد، در این صورت مانعی ندارد. و احتیاط آن است که پدر و مادر، طبیب را نسبت به دیه تبرئه کنند.
آیت الله بهجت: سقط جنین پیش از ولوج روح و یا سقط جنین پس از ولوج روح، در صورتی که بقای جنین در رحم مادر، باعث فوت وی شود، و یا اگر امر دایر شود بین موت مادر یا حمل، و یا اگر مادر مبتلا به بیماری مانند سرطان رحم است که برای درمان، احتیاج به دادن اشعه می باشد و حفظ جان مادر، متوقف بر آن است، سقط جنین جایز می باشد؛ ولی در تمام این موارد اگر حفظ جنین از هلاکت پس از سقط ممکن باشد (مانند قرار دادن در رحم دیگری یا لوله آزمایشگاه) حتما باید جنین هم حفظ شود.
آیت الله سیستانی: اگر خطر جانی برای مادر باشد قبل از ولوج روح سقط جایز است ولی اگر خطر جانی برای مادر ندارد سقط جنین حتی اگر ناقص الخلقه باشد حرام است.
آیت الله فاضل لنکرانی: در صورت دمیده شدن روح انسانی جایز نیست، و در غیر این صورت اگر بقای حمل خطر جانی برای مادر داشته باشد، یا مستلزم درد غیر قابل تحمل برای مادر بشود، اسقاط مانعی ندارد. ولی نسبت به دیه آن با پدر جنین مصالحه کنند.
آیت الله نوری همدانی: سقط جنین به صورت کلی حرام است.
آیت الله وحید خراسانی: سقط جنین حرام است، مگر این که بارداری برای مادر خطر جانی داشته باشد. البته آن هم باید توسط چند پزشک متخصص تشخیص داده شود. ناقص الخلقه بودن جنین نیز دلیل بر سقط جنین نمی شود.

پیشنهاد مطلب:

علایم و دلایل سقط جنین

انواع حاملگی های پرخطر

پرسش: آیا سقط جنین قبل از دمیده شدن روح به آن جایز است؟
امام خمینی: در صورتی که با ادامه بارداری خوف خطر جانی برای مادر در بین باشد قبل از دمیده شدن روح در جنین سقط جایز است.
آیت الله خامنه ای: سقط جنین شرعاً حرام است. و در هیچ حالتی جایز نیست مگر آن که استمرار حاملگی برای حیات مادر خطرناک باشد، که در این صورت سقط جنین قبل از ولوج روح، اشکال ندارد، ولی بعد از دمیدن روح جایز نیست حتی اگر ادامه حاملگی برای حیات مادر خطرناک باشد مگر آن که استمرار بارداری، حیات مادر و جنین هر دو را تهدید کند و نجات زندگی طفل به هیچ وجه ممکن نباشد ولی نجات زندگی مادر به تنهایی با سقط جنین امکان داشته باشد.
آیت الله مظاهری: خیر جایز نیست.
آیت الله مکارم شیرازی: سقط جنین تنها در صورتی جایز است که جان مادر در خطر باشد. هم چنین اگر بیماری شدیدی مادر را تهدید کند و جنین هنوز به مرحله دمیدن روح نرسیده باشد. و نیز اگر تشخیص قطعی داده شود که جنین به گونه ای ناقص است که برای پدر و مادر و اطرافیان سبب عسر و حرج شدید می شود، مشروط بر این که روح در آن دمیده نشده باشد. در این سه صورت، ختم حاملگی جایز است. و اگر راه منحصر به طبیب مرد باشد، در این صورت مانعی ندارد. و احتیاط آن است که پدر و مادر، طبیب را نسبت به دیه تبرئه کنند.
آیت الله بهجت: سقط جنین پیش از ولوج (دمیده شدن) روح و یا سقط جنین پس از ولوج روح، در صورتی که بقای جنین در رحم مادر، باعث فوت وی شود، جایز است؛ ولی اگر حفظ جنین از هلاکت پس از سقط ممکن باشد (مانند قرار دادن در رحم دیگری یا لوله آزمایشگاه) حتماً باید جنین هم حفظ شود.
آیت الله سیستانی: اگر خطر جانی برای مادر باشد قبل از ولوج روح سقط جایز است ولی اگر خطر جانی برای مادر ندارد سقط جنین حتی اگر ناقص الخلقه باشد حرام است.
آیت الله فاضل لنکرانی: در صورت دمیده شدن روح انسانی جایز نیست، و در غیر این صورت اگر بقای حمل خطر جانی برای مادر داشته باشد، یا مستلزم درد غیر قابل تحمل برای مادر بشود، اسقاط مانعی ندارد.
آیت الله نوری همدانی: سقط جنین به صورت کلی حرام است.
آیت الله وحید خراسانی: سقط جنین در تمام موارد حرام است به استثنای این که بارداری برای مادر خطر جانی داشته باشد.

پیشنهاد مطلب:

بارداری مجدد پس از مرده زایی

وضعیت روحی مادر پس از مرده زایی

مرده زایی و زایمان جنین فوت شده

پرسش: مقدار دیه جنینی که سقط می شود چه مقدار و بر عهده چه کسی است؟
امام خمینی: پرداخت دیه موجب جواز سقط جنین نمی گردد، میزان دیه نیز بستگی به میزان رشد جنین دارد و حداقل آن پانزده مثقال طلا عرفی است که معادل بیست مثقال شرعی می باشد و حداکثر آن دیه کامل انسان است. دیه کسی که مباشرت در سقط داشته است به اولیای دم پرداخت می کند.
آیت الله خامنه ای: اگر علقه باشد دیه آن چهل دینار است و اگر مضغه باشد شصت دینار است و اگر استخوان بدون گوشت باشد هشتاد دینار است و دیه به وارث جنین با رعایت طبقات ارث پرداخت می شود ولی وارثی که مباشر سقط جنین بوده از آن، سهمی ندارد.
آیت الله مظاهری: دیه بر عهده آمر و عامل است. اگر روح در او دمیده شده باشد در حکم آدم کشی است، و کسی که این کار را می کند، چه خود زن باشد یا شوهر یا دکتر، گرچه با اجازه آنها باشد، باید دیه بپردازد، و دیه آن اگر نطفه باشد بیست مثقال شرعی طلا، و اگر علقه یعنی خون بسته باشد چهل مثقال، و اگر مضغه یعنی مانند یک پاره گوشت باشد شصت مثقال، و اگر استخوان شده باشد هشتاد مثقال، و اگر بر آن گوشت روییده ولی هنوز روح در آن ندمیده صد مثقال، و اگر روح در آن دمیده، برای پسر هزار مثقال و برای دختر پانصد مثقال شرعی طلا است.
آیت الله مکارم شیرازی: هرگاه کسی سبب سقط شود (نه این که خود به خود ساقط شود) دیه دارد. و به ورثه جنین می رسد. دیه جنین بر کسانی است که در سقط دست داشته اند، و چنان چه مادر با میل و اختیار، خود را در اختیار طبیب قرار داده که سقط کند نیمی از دیه بر عهده اوست، و باید علاوه بر پرداخت دیه از گناه بزرگی که مرتکب شده اند به طور جدی توبه کنند و با اعمال نیک آینده گذشته را جبران نمایند. هرگاه تنها نطفه باشد بیست مثقال شرعی طلا (20 دینار) و اگر به صورت خون بسته شده باشد چهل مثقال (40 دینار) و اگر مضغه باشد شصت مثقال (60 دینار) و اگر به صورت استخوان باشد بدون گوشت هشتاد مثقال (80 دینار) و اگر جنین کامل باشد و هنوز روح و حرکت نداشته باشد صد مثقال طلا (100 دینار) و اگر روح در آن دمیده شده باشد هزار مثقال (1000 دینار) در مذکر و پانصد مثقال (500 دینار) در مؤنث است (منظور از مثقال شرعی هیجده نخود است که سه چهارم مثقال معمولی است).
آیت الله بهجت: دیه بر مباشر است. مشهور این است که جنینی که به حکم اسلام است، دیه او یک صد دینار است در صورتی که تام الخلقه باشد و ولوج روح در آن نشده باشد؛ و تمام خلقت به این است که از نطفه و علقه و مضغه و عظم، به صاحب لحم بودن رسیده باشد؛ پس در نطفه 20 دینار و در هر مرتبه از مراتب مذکوره، 20 دینار افزوده می شود. و فرقی در این حکم مشهور، بین جنین که پسر باشد یا دختر یا خنثی نیست؛ و اقوی عدم تفصیل است چنان چه مقتضای اطلاق فتاوی مشهور و اطلاق قوی نصّ است؛ و اقوی در اصل مسأله مختار مشهور است اگر چه دیه کامله در مورد حکم مشهور ـ به صد دینار ـ احوط و افضل است.
آیت الله سیستانی: اگر مادر حمل خود را بیاندازد، دیه آن بر مادر واجب است، و باید آن را به پدر یا دیگر ورثه اش بپردازد. و اگر پدر حمل را بیاندازد، دیه اش بر او واجب است، و باید آن را به مادر بپردازد. و اگر مباشر اسقاط پزشک باشد دیه بر او واجب است، مگر این که وارث ببخشد، هر چند اسقاط جنین به درخواست پدر و مادر باشد. و کافی است در دیه جنین پس از جان گرفتن آن پرداختن پنج هزار و دویست و پنجاه مثقال نقره، اگر جنین پسر باشد، و نصف این مقدار اگر دختر باشد. و ـ بنابر احتیاط واجب ـ دیه جنینی که در رحم بمیرد نیز همین مقدار است. و اگر جنین جان نداشته باشد در صورتی که نطفه باشد کافی است در دیه آن یکصد و پنج مثقال نقره و اگر خون بسته باشد دویست و ده مثقال، و اگر گوشت باشد سیصد و پانزده مثقال، و اگر استخوان داشته باشد چهارصد و بیست مثقال، و اگر اعضا و جوارحش کامل باشند پانصد و بیست و پنج مثقال. و ـ بنابر احتیاط واجب ـ فرقی بین پسر و دختر در فرض جان نداشتن نیست. و دمیده شدن روح در نطفه در ماه چهارم است مگر این که توسط دستگاه های جدید غیر از آن ثابت گردد.
آیت الله فاضل لنکرانی: دیه سقط جنین در چهل روز اول یعنی از وقتى که در رحم قرار مى گیرد، به مدت 40 روز نطفه است. و دیه اسقاط آن در این مدت 20 مثقال شرعى طلاى سکه دار است که هر مثقال، هیجده نخود مى باشد، پس از آن 40 روز علقه یعنى خون بسته شده است و دیه آن 40 مثقال است، بعد 40 روز مضغه، یعنى پاره گوشتى است، که دیه آن 60 مثقال است. (که مجموع چهار ماه مى شود) پس از آن به صورت استخوان مى شود. و دیه آن 80 مثقال است. بعد گوشت روییده و صورت بندى مى شود، و دیه آن 100 مثقال است. و همین که روح در آن دمیده شد، چنان چه پسر باشد دیه او هزار مثقال و اگر دختر باشد 500 مثقال شرعى طلاى سکه دار است. دیه به عهده مباشر است. اگر دکتر سقط جنین کرده دیه بر عهده دکتر است و اگر مادر خودش کاری کرده که جنین سقط شود دیه بر عهده مادرش می باشد. اگر پدر بچه دخالت در سقط نداشته باشد دیه به پدر بچه می رسد و می تواند دیه را به همسرش ببخشد. هم چنین در صورتی که پزشک جنین را سقط کرده باشد می تواند به پزشک ببخشد. در هر صورت اگر سقط جنین با رضایت پدر و مادر بوده است گناه کرده اند و باید در برابر خداوند توبه کنند.
آیت الله نوری همدانی: دیه آن بر عهده مباشر است که نسبت به عمر جنین متفاوت است.
آیت الله وحید خراسانی: دیه بر عهده کسی است که متصدی عمل سقط جنین بوده، پس اگر مادر با خوردن قرص بچه را سقط کرده بر عهده مادر است و اگر دکتر با آمپول زدن بچه را سقط کرده بر عهده دکتر است. اگر مادر متصدی سقط جنین شده دیه آن را باید به پدر یا در صورت فقدان پدر به سایر ورثه بپردازد و اگر پدر متصدی آن شده باید دیه را به مادر بدهد و اگر شخصی دیگر متصدی آن شده باید دیه را به پدر و مادر بدهد، و به عبارت دیگر هر کس مباشر در سقط است دیه به او نمی رسد، و دیه به طبقه بعد باید داده شود و اگر پدر و مادر به سقط جنین راضی باشند هر چند مباشر در سقط نباشند، احتیاط واجب این است که دیه به طبقه بعد داده شود و پدر و مادر دیه را نگیرند.
حمل در چهل روز اول نطفه بوده و دیه آن بیست دینار (مطابق با 15 مثقال طلای متعارف) و چهل روز بعد علقه بوده و دیه آن چهل دینار و چهل روز بعد مضغه بوده و دیه آن شصت دینار است و دیه در بین این مراتب به همین حساب تقسیم می شود (هر دو روز یک دینار) و بعد از آن که دارای استخوان شد هشتاد دینار و پس از آن که گوشت پیدا کرد صد دینار و هنگامی که روح در او دمیده شد اگر پسر باشد دیه او هزار دینار و اگر دختر باشد دیه او پانصد دینار است.