حضانت فرزند

حضانت فرزند
«حضانت»، در لغت به معنی محافظت و مراقبت نمودن است. حضانت پرنده آن است که تخم یا جوجه‌اش را زیر دو بال خود می‌گیرد، تا از آن مراقبت و محافظت نماید. حضانت مادر نسبت به فرزندش که او را در آغوش می‌گیرد و تحت مراقبت و توجه خویش قرار می‌دهد نیز همین است.
امیر المؤمنین علیه‌السلام در تفسیر صفت الهی «الرَّحْمنِ» فرموده‌اند:
«و از رحمت او (خداوند) است! که چون، نیروی بلند شدن و غذا خوردن از کودک ، گرفته است، به‌جای آن، تاب و توان به مادرش داد! و او را نسبت به کودک (خود) دل‌سوز و مهربان آفرید! تا به تربیت و پرستاریش قیام کند؛ و چنان‌چه (دست روزگار)، مادری از مادران را سنگ‌دل و بی‌عاطفه پرورید، تربیت و پرستاری طفل (عاجز) را به دیگر مؤمنین، واجب گردانید.»

مادران تنها و پرورش نوزاد را نیز بخوانید.
در اصطلاح فقها «حضانت» عبارت است از:
«ولایت و سلطنت بر طفل از لحاظ تربیت و آن‌چه به آن مربوط است، از قبیل نظافت و تغذیه و محافظت از زیان‌ها (مانند بیماری‌ها) و فراهم آوردن وسایل رشد مادی و معنوی وی.»
نکته: اکثر فقیهان فتوا داده‌اند که حق حضانت مولود، خواه دختر باشد خواه پسر، تا دو سال با مادر است، هر چند از شوهرش جدا شود؛ مگر این که با دیگری ازدواج نماید که در این صورت حق حضانت از وی سلب می‌گردد، و پس از دو سال حق حضانت مادر نسبت به دختر تا سن هفت سالگی باقی است و حق حضانت پسر پس از دو سال به پدر اختصاص می‌یابد.
در روایتی آمده است که شخصی از امام صادق علیه‌السلام سؤال کرد: مردی زن خود را طلاق داده و دارای فرزندی هستند، کدام یک برای سرپرستی طفل سزاوارترند؟
امام صادق علیه‌السلام فرمودند:
«تا زمانی که زن شوهر نکرده، به سرپرستی طفل سزاوارتر است.»
برخی از فقها همچون شیخ طوسی و بوعلی و قاضی و صاحب حدائق حضانت پسر را هم تا سن هفت سالگی، حق مادر دانسته‌اند و به‌روایتی استناد نموده‌اند.
نظر به این‌که در اسلام امر تربیت کودکان بسیار مهم تلقی شده است، مقررات بسیار ظریف و دقیقی برای پرورش و آموزش آنان منظور شده است. از جمله این‌که از مادران که مهربان‌ترین افراد نسبت به فرزندشان هستند خواسته شده است که هر چه بیشتر به مواظبت و سرپرستی نوباوگان خویش همت گمارند.
از این جهت در اسلام بنا به نظر عده‌ای از فقها، حق حضانت پسر یا دختر تا هفت سالگی به مادر اختصاص یافته که در وی احساس عطوفت و مهربانی، بیشتر از پدر است. اساساً در وجود مادر، رأفت و رقت و دل‌سوزی نسبت به فرزند سرشته شده و آن‌قدر به او مهربان است که در راه رفاه و آسایش و سعادتش فداکاری می‌کند و تا جایی که امکان داشته باشد او را از مخاطرات محافظت می‌نماید.
امام حسین علیه‌السلام در دعای عرفه به پاس مهربانی مادر، خالق هستی را این‌گونه می‌ستاید:
«و دل‌های نگه‌دارندگان (دایه‌ها و پرستاران) را بر من مهربان کردی و مادران دل‌سوز را سرپرست من قرار دادی.»
کودک در سال‌های اول زندگی به جهت آن‌که از عالم رحم به دنیا آمده و در هنگام کوچ نمودن به این عالم، سختی‌ها و ناراحتی‌های فراوانی را متحمل گشته است، برای آن‌که آثار آن ناراحتی‌ها برطرف گردد، به مهر و محبت و مواظبت نیاز شدید دارد و این جز در آغوش مادر تأمین نمی‌شود؛ لذا در اسلام از جهت مراعات مصلحت طفل، مقرر شده است که عهده‌دار شدن تربیت و مراقبت وی مادر است، زیرا در اوان کودکی شخصیت کودک شکل می‌یابد.
* البته باید توجه نمود که در زمان حاضر هر شخصی برای اطلاع دقیق از حق حضانت باید به فتوای مرجع تقلید خود یا قوانین حقوقی نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران مراجعه کند.